Jak wygląda leczenie endometriozy?

Endometrioza to choroba przewlekła, którą można skutecznie kontrolować, choć nie da się jej całkowicie wyleczyć jednym lekiem. Leczenie dobiera się indywidualnie, biorąc pod uwagę nasilenie bólu, rozległość zmian, wiek pacjentki oraz plany dotyczące macierzyństwa. Celem jest nie tylko złagodzenie objawów, ale także ograniczenie nawrotów i ochrona płodności, tak aby praca, aktywność fizyczna i relacje mogły pozostać jak najmniej obciążone chorobą.

Przeczytaj również: Jak powinna przebiegać psychoterapia?

• Kluczowe cele terapii: zmniejszenie bólu, poprawa jakości życia, zapobieganie progresji i nawrotom, ochrona funkcji narządów oraz wsparcie płodności, gdy pacjentka planuje ciążę.

Wybór metody poprzedza rozmowa o priorytetach i oczekiwaniach. Dzięki temu plan jest spójny i realny do wdrożenia, a kolejne etapy leczenia płynnie się uzupełniają. Praktyczne ujęcie najważniejszych opcji i kroków znajdziesz w omówieniu możliwości leczenia endometriozy.

Przeczytaj również: Czym zajmuje się neurolog?

Etapy leczenia endometriozy

W postępowaniu stosuje się trzy uzupełniające się strategie: leczenie zachowawcze, farmakoterapię oraz leczenie chirurgiczne. U pacjentek z niewielkimi zmianami i łagodnymi dolegliwościami zaczyna się zwykle od metod zachowawczych, takich jak edukacja, modyfikacja stylu życia i dobrze zaplanowane leczenie przeciwbólowe. Gdy objawy są bardziej nasilone lub zmiany rozległe, włącza się terapię hormonalną, a w razie nieskuteczności lub powikłań rozważa zabieg chirurgiczny.

Przeczytaj również: Na czym polega leczenie powikłań po covidzie?

Takie stopniowanie pozwala dobrać intensywność leczenia do potrzeb pacjentki. Kolejnym krokiem po omówieniu strategii jest decyzja, czy w danym momencie większą wartością będzie wyciszenie ognisk choroby lekami, czy raczej ich usunięcie podczas laparoskopii.

Terapia farmakologiczna: cel, mechanizm i najnowsze opcje

Terapia hormonalna ma ograniczyć wpływ estrogenów, co hamuje aktywność ognisk endometriozy zarówno w macicy, jak i poza nią. Dzięki temu zmniejsza się stan zapalny, spowalnia tworzenie nowych naczyń i wyciszają się objawy bólowe. Kluczowe jest osiągnięcie równowagi hormonalnej, która zatrzymuje postęp choroby, ale nie wywołuje dolegliwości przypominających menopauzę.

W praktyce klinicznej stosuje się kilka grup leków, dobieranych do celów terapii i tolerancji działań niepożądanych:

• Progestageny doustne lub wkładka z lewonorgestrelem w celu długotrwałego wyciszenia błony śluzowej.
• Złożone doustne środki antykoncepcyjne, często w schematach ciągłych, aby uniknąć krwawień i związanych z nimi zaostrzeń bólu.
• Antagoniści GnRH (elagoliks, relugoliks), które działają szybko, umożliwiają precyzyjne dawkowanie i nie powodują początkowego nasilenia dolegliwości. Zwykle łączy się je z tak zwaną terapią add back, czyli małymi dawkami estrogenów i progestagenów, aby chronić kości i zmniejszyć objawy niedoboru estrogenów.
• Agoniści GnRH w formie iniekcji depot w wybranych sytuacjach, również zwykle z terapią add back.
• Inhibitory aromatazy w trudnych, opornych przypadkach i zwykle w połączeniu z innymi lekami, pod ścisłą kontrolą.

Terapia hormonalna bywa uzupełniana lekami przeciwbólowymi oraz opieką wspierającą: dietą o działaniu przeciwzapalnym, fizjoterapią dna miednicy i wsparciem psychologicznym. Regularna ocena skuteczności po 3 do 6 miesięcy pomaga zdecydować, czy kontynuować dotychczasowy plan, czy go zmodyfikować. Jeżeli mimo leczenia ból nadal ogranicza codzienne funkcjonowanie, kolejny krok to rozważenie zabiegu.

Leczenie chirurgiczne: kiedy i na czym polega

Laparoskopia jest złotym standardem w operacyjnym leczeniu endometriozy, zwłaszcza gdy występują bardzo silne bóle, podejrzenie zajęcia jelit lub pęcherza, nawracające torbiele jajnika albo brak poprawy po leczeniu farmakologicznym. Podczas zabiegu wykonuje się kilka niewielkich nacięć, przez które wprowadza się kamerę i narzędzia. Powiększony obraz na monitorze umożliwia precyzyjne zlokalizowanie i usunięcie zmian, uwolnienie zrostów oraz ochronę ważnych struktur, takich jak naczynia, nerwy, jelita i pęcherz moczowy.

W przypadku torbieli jajnika preferuje się wyłuszczenie zmiany z całą torebką, co zmniejsza ryzyko nawrotu. Drenaż lub koagulacja są mniej skuteczne. Warto jednak uwzględnić wpływ operacji na rezerwę jajnikową, dlatego decyzję o zabiegu poprzedza omówienie korzyści, ryzyka i planów rozrodczych. Po zakończeniu okresu rozrodczego możliwe jest bardziej radykalne usunięcie wszystkich widocznych ognisk, jeśli objawy nawracają i ograniczają funkcjonowanie.

Nawet po udanej operacji ryzyko nawrotu pozostaje istotne. Z tego powodu, gdy ciąża nie jest aktualnie planowana, zaleca się kontynuację terapii hormonalnej po zabiegu, aby utrzymać efekt przeciwbólowy i wydłużyć okres bez dolegliwości.

Płodność i planowanie rodziny

U pacjentek planujących ciążę leczenie należy zaplanować tak, aby maksymalnie chronić płodność. Leki hormonalne dobrze kontrolują ból, nie zwiększają jednak szans na poczęcie w trakcie stosowania. W zależności od obrazu klinicznego rozważa się laparoskopię w celu przywrócenia anatomii miednicy lub zapłodnienie pozaustrojowe, szczególnie gdy występują dodatkowe czynniki niepłodności. Przed zabiegami na jajnikach warto omówić oznaczenie AMH i, jeśli to zasadne, możliwość zabezpieczenia płodności.

Kompleksowa opieka nad chorymi na endometriozę w Polsce

Od lipca 2025 roku działa program kompleksowej opieki nad pacjentkami z endometriozą refundowany przez NFZ. Siedem wyspecjalizowanych ośrodków oferuje zaawansowaną diagnostykę, leczenie chirurgiczne, opiekę pooperacyjną oraz wsparcie dietetyczne, fizjoterapeutyczne i psychologiczne w ramach jednej ścieżki. Dzięki temu pacjentki mają ciągłość opieki i krótszą drogę od rozpoznania do leczenia.

Program obejmuje również poszerzoną diagnostykę, w tym badania genetyczne z użyciem techniki NGS, co pozwala lepiej ocenić ryzyko i zaplanować terapię. Szczegóły organizacyjne, takie jak zasady kwalifikacji i harmonogramy wizyt, są dostępne bezpośrednio w ośrodkach prowadzących program.

Podsumowanie: jak wygląda leczenie w praktyce

Leczenie endometriozy to najczęściej połączenie farmakoterapii, metod chirurgicznych i opieki wspierającej. Terapia hormonalna wycisza aktywność ognisk choroby i zmniejsza ból, a laparoskopia pozostaje standardem w przypadkach zaawansowanych lub opornych na leki. Uzupełnienie stanowią dieta przeciwzapalna, fizjoterapia dna miednicy oraz wsparcie psychologiczne, które pomagają utrzymać efekt terapii i poprawiają komfort życia.

Dostęp do refundowanej, interdyscyplinarnej opieki oraz nowoczesnych leków i technik operacyjnych umożliwia skuteczne kontrolowanie choroby i ograniczanie jej wpływu na codzienne funkcjonowanie. Stała współpraca z zespołem specjalistów, regularna ocena efektów i elastyczne dostosowanie planu leczenia sprawiają, że opieka nad pacjentką pozostaje spójna i przewidywalna na każdym etapie.